Priprema obroka kod kuće barem jednom sedmično može smanjiti rizik od demencije kod starijih osoba za oko 30%. Još zanimljivije, rizik bi mogao biti i do 70% niži kod početnika s ograničenim kulinarskim vještinama, pokazuje studija objavljena u martu u časopisu Journal of Epidemiology & Community Health.
Tokom posljednjih nekoliko decenija ljudi se sve više oslanjaju na restorane, gotovu i smrznutu hranu umjesto na kuhanje kod kuće, navode japanski istraživači. Međutim, za starije osobe priprema obroka nije samo oblik fizičke aktivnosti, već i važan kognitivni stimulans.
Šta su istraživači željeli otkriti
Upravo zato su istraživači željeli ispitati postoji li veza između učestalosti kuhanja kod kuće i pojave demencije, te da li ta povezanost zavisi od nivoa kulinarskih vještina.
Analizirani su podaci 10.978 ispitanika starijih od 65 godina, uključenih u Japansku gerontološku evaluacijsku studiju, čije je kognitivno zdravlje praćeno tokom šest godina, sve do 2022. godine.
Oko 20% učesnika bilo je starije od 80 godina, više od polovine bilo je u penziji, a žene su činile polovinu uzorka. Trećina ispitanika imala je manje od devet godina obrazovanja, dok je 40% imalo godišnji prihod manji od 12.500 dolara.
Učesnici su putem upitnika navodili koliko često kuhaju obroke “od nule” – od nikada do više od pet puta sedmično – kao i nivo svojih kulinarskih sposobnosti. Procjena je obuhvatila sedam osnovnih vještina, od guljenja voća i povrća do pripreme složenijih jela poput variva.
Rezultati su pokazali da je oko polovine ispitanika kuhalo najmanje pet puta sedmično, dok više od četvrtine nije kuhalo uopće. Žene i iskusniji kuhari češće su pripremali obroke kod kuće nego muškarci i oni s manje iskustva.
Jasna veza između kuhanja i rizika
Demencija je definirana kao kognitivno oštećenje koje značajno utiče na svakodnevno funkcionisanje i zahtijeva njegu.
Analiza podataka pokazala je jasnu povezanost: što je učestalije kuhanje, to je manji rizik od demencije – i kod muškaraca i kod žena. Međutim, efekti su varirali u zavisnosti od kulinarskih vještina.
Kuhanje od nule barem jednom sedmično povezano je s 23% nižim rizikom od demencije kod muškaraca i 27% nižim kod žena, u poređenju s onima koji kuhaju rjeđe. Kod osoba s ograničenim kulinarskim znanjem, isti obrazac bio je povezan sa čak 67% manjim rizikom.
Zanimljivo je da kod iskusnih kuhara učestalost kuhanja nije dodatno smanjivala rizik – nego je sam nivo vještine već bio zaštitni faktor.
Ovi rezultati ostali su dosljedni i nakon što su uzeti u obzir drugi faktori poput načina života, prihoda i obrazovanja, kao i aktivnosti koje pozitivno utiču na kognitivne sposobnosti, poput volontiranja, vrtlarstva i hobija.
Ipak, riječ je o opservacijskoj studiji, što znači da se ne može sa sigurnošću utvrditi uzročno-posljedična veza. Također, blaži oblici demencije nisu bili uključeni, a procjena kulinarskih vještina nije jasno razlikovala one koji ne kuhaju jer ne znaju od onih koji jednostavno nemaju interes.
Istraživači napominju i da se rezultati možda ne mogu u potpunosti primijeniti globalno, s obzirom na razlike u prehrambenim navikama i kulturama pripreme hrane. Ipak, zaključak je jasan: stvaranje okruženja koje potiče starije osobe na kuhanje moglo bi imati važnu ulogu u prevenciji demencije.
