Indira Gandhi
01.03.2010. u 11:56 sati


Ikone

Indira Gandhi


Više od četiri decenije i kroz četiri generacije, porodice Nehru i Gandhi obilježavale su modernu povijest. Vodeću ulogu platili su visokom ličnom cijenom, kroz podjele, hapšenja i nasilnu smrt. Jedan od članova ove velike porodice, Indira Gandhi, jedina žena premijer u historiji Indije, ubijena je 1984. godine, a njen sin Radživ, koji u tom času preuzima premijersku funkciju, ubijen je sedam godina kasnije
Indira Gandhi

NACIONALNA HEROINA: Kćerka Džavaharlala Nehrua, prvog premijera nezavisne i slobodne Indije, Indira Gandhi vladala je Indijom u dva mandata, od 1966. do 1977. i od 1980. do 1984. Postala je nacionalnom heroinom u najuspješnijim razdobljima rukovođenja i modernizacije zemlje, zbog čega je mnogi smatraju sudbonosnom ženom Indije. U međunarodnim odnosima zalagala se za mir, odbranu nezavisnosti i neutralnosti Indije. Jedan od najistaknutijih aktera u pokretu nesvrstanih, Indira Gandhi razvijala je prijateljske odnose Indije i SFRJ i bila iskreni poštovalac Josipa Broza Tita, nekadašnjeg predsjednika socijalističke Jugoslavije.

243 DANA ZATVORA: Kao politički lik, Indira Gandhi javlja se u vrijeme studija u Velikoj Britaniji, kada je, zbog učešća u pokretu za nezavisnost Indije pod vodstvom Mahatme Gandhija, bez pravog razloga uhapšena i u zatvoru odležala 243 dana. Vrativši se u domovinu, postaje rukovodilac socijalnih i zdravstvenih ustanova, kasnije je član Izvršnog odbora UNESCO-a i lider Kongresne partije koja će s njom doživjeti zlatno doba. U državni parlament prvi put ulazi 1964. i tada počinje njen državnički i politički uspon u zemlji koju su decenijama raspinjali nacionalni, etnički i religijski sukobi, te ekonomski problemi najšireg dijela stanovništva. Jedina žena premijer u historiji Indije, prvi put stigla je na čelo države nakon iznenadne smrti Lala Bahadura Shastrija, u čijem je kabinetu bila ministar informisanja. Izabrana je kao kompromisno rješenje između brojnih stranačkih lidera, suparnika i pretendenata na premijersku fotelju, uvjerenih da će s njom lakše manipulirati.

DOBRA VREMENA: Uprkos jakoj opoziciji, tokom prvog razdoblja uspjela je socijalnom politikom postići više u materijalnom jačanju stanovništva nego iko prije nje; privoljela je bogate na plaćanje poreza, podigla nacionalnu, finansijsko-privrednu i radnu disciplinu. Novim mjerama stimulira razvoj agrikulturnog programa Zelena revolucija, želeći naročito proizvodnjom mlijeka i drugih proizvoda unaprijediti selo. Dok su trajala dobra vremena, Gandhijevu su u Indiji, obilježenu jazom između bogatih i siromašnih, zvali junakinjom. Međutim, više unutarnjih i spoljnih faktora proizvelo je krizu, sjever zemlje sve češće razdiru demonstracije zbog visoke inflacije, korupcije u društvu i pada životnog standarda. Izostali su i željeni efekti Zelene revolucije. Popularnost Indire Gandhi dodatno će se poljuljati 1975. kada je vrhovni sud proglašava krivom zbog grešaka u izborima 1971. i nalaže joj da se povuče s položaja. Već je stekla brojne neprijatelje, a izražen politički uticaj sina Sanjaya iritirao je mnoge. Tražila je uvođenje vanrednog stanja, vlast je oklijevala, da bi ona iskoristila ustavni član i zavela vanredno stanje tokom koga se obračunala sa mnogim protivnicima. Na izborima koje raspisuje 1977. godine, premijerka Gandhi i Kongresna stranka doživjet će poraz.

DRAMATIČNI SUKOBI:
Indira i Sanjay odgovarat će pred sudom zbog više prekršaja, ali drugo suđenje vratit će joj simpatije i povratak na vlast 1980. bit će trijumfalan. S parolom da je Indiji bolje da njome vlada ona, Indira Gandhi, koja to može i zna, nego koalicija konzervativaca i maoista, pobijedila je protivnike. Drugo razdoblje premijerske vlasti bit će veoma dramatično, obilježit će ga država Pendžab, nacionalni, etnički i religijski sukobi. U središtu su nezadovoljni Sikhi koji zamjeraju državi da ih diskriminira u političkom i kulturnom pogledu. Najmilitantniji među njima koristili su silu i terorističke akcije, a međusobna netrpeljivost Hindusa i Sikha završavala se oružanim sukobima i masakrima. Jedan od najžešćih zbio se u Amristaru. Država je jakim mjerama nastojala normalizirati stanje, premijerka naređuje i angažira armiju u junu 1984. da Sikhe privoli da napuste Zlatni hram. Operacija poznata pod imenom Plava zvijezda nije donijela nikakvo rješenje, ostavila je samo stotine mrtvih. Sukobi i stradanje se nastavljaju, a nezadovoljstvo Sikha kulminirat će atentatom na premijerku Gandhi.

ATENTAT: Ujutro, 31. oktobra 1984. godine, krenuvši u kabinet na intervju s Piterom Ustinovim, na izlazu iz rezidencije, Indiru Gandhi ubila su dvojica Sikha, njenih tjelohranitelja. Umrla je na putu do bolnice. Vijest o smrti objavljena je znatno kasnije, dok je Gandhijeva u međuvremenu operirana u Institutu medicinskih znanosti, gdje su joj ljekari izvadili 31 metak iz tijela. Kremirana je 3. novembra blizu Raj Ghata, na mjestu koje se zove Shakti Sthal. Istog dana kada je izvršen atentat, još dok je cijela zemlja bila u šoku, sin Indire Gandhi, Rajiv, položio je zakletvu za novog premijera. Ubijen je 1991. godine u atentatu koji su izvršili militantni Tamilski tigrovi.

OČEV OSLONAC: U braku sklopljenom između Džavaharlala Nehrua, perspektivnog advokata školovanog na engleskom koledžu, bogatog Indijca evropeiziranih navika, i lijepe Kamale, 19. novembra 1917. rođena je kćerka Indira Priyadarshini, njihovo jedino dijete. Odrastajući u Allahabadu u porodičnoj rezidenciji Nehruovih, školovala se u rodnom gradu, dijelom u Švicarskoj, kamo je Indirina majka često odlazila na liječenje od tuberkuloze. Pohađala je ugledne indijske i evropske škole te Somerville College na  Oxfordu. Bilo joj je jedva osamnaest godina kad je umrla majka Kamala i od tog časa kćerka i otac postaju bliži. Za Nehrua će kći Indira biti jedini oslonac u vrijeme političke karijere i njegov vjerni pratilac na mnogim putovanjima po Indiji. Mimo očeve želje, Indira se 1942. udaje za mladog, ocu nesimpatičnog advokata Feroza Gandhija (nije bio u srodstvu s Mahatmom Gandhijem), koga je upoznala tokom studija u Engleskoj. Rodila je dva sina, Rajiva (1944.) i Sanjaya (1946.), i ostala do kraja odana supruga u braku koji počinje gubiti privlačnost zbog različitih ambicija i poljuljane vjernosti među partnerima.

NESRETNI BRAK Načet iznutra, ovaj brak najjače se zaljuljao u času kada Feroz odlučuje da započne samostalan politički život. Želio se otarasiti reputacije Nehruovog zeta, isplivati iz sjenke Nehruovog autoriteta i, napušta kuću. Tako započinje razdvajanje partnera, jer i Indira prihvata očevu ponudu službene hostese u rezidenciji i savjetnika. Prije no što je Feroz uspio da konsolidira političku karijeru, doživio je srčani udar i umro 1960. godine. Mada se u tom času šaputalo o Ferozovim muškim aferama, Indira Gandhi je šutke prelazila preko svega. Iako su je govorkanja pogađala, Indirin nesretni brak nikad nije pretresan u medijima, nikad se nisu čule priče i skandali zahvaljujući umnogome njenoj uzdržanosti.

BRIŽNA MAJKA U odnosu na Indiru državnika, gotovo da je neprepoznatljiva Indira majka. Brižna, prisna, povjerljiva, ona je roditelj koji uvijek strepi i uzbuđuje se oko svega što se tiče njenih sinova. Voljela ih je, ali od toga nije pravila javnu predstavu, kao što se nije znalo da je mnogo više voljela snahu Soniju, nego Sanjayevu Menaku. U svemu različiti, Sanjay više temperamentan, nestrpljiv, neobuzdanog duha, bio je bliži majci u godinama njenog političkog uspona, dok je Rajiv povučen, mirniji i zaokupljen biznisom. Ponekad se u Indiji raspravljalo da li su Indirini sinovi pripremani da u politici nastave porodičnim stopama, ali ona to nije htjela priznati. Istina ili ne, ipak, Indija je prigovarala Sanjayu na žestini u primjeni programa sterilizacije radi kontrole rađanja, zamjerajući mu da se ponaša kao da je Indija njegov feud. Nakon tragične pogibije Sanjaya u avionskoj nesreći 1980. godine, svijet više nije bio isti za Indiru Gandhi. Jednom prilikom, kada su je novinari upitali šta smatra svojim najvećim neuspjehom, odgovorila je: “Smrt voljenog sina.”

USAMLJENA VLADARKA Bila je u zrelim godinama kada je ostala bez muža, izgledala lijepo, privlačno i po mišljenju mnogih bila je jedna od najatraktivnijih udovica Indije. Nikad pored nje kasnije nije viđen nijedan muškarac. I sama bi se ljutila na kolege u vladi i ministarstvu koji su joj poturali udvarače ili na drugi način željeli iskoristiti poziciju udovice. Držala se uvijek uspravno i na distanci, i mnogima je postalo jasno da s Indirom ne mogu manipulirati.
Mimo porodice, privatni svijet premijerke Indije dijelom je ispunjavala usamljenost. Imala je svega dvije-tri osobe koje je smatrala prijateljima. U tišini kuće čula bi se samo muzika, koju je nazivala “dušom života”. Čitala je knjige, najradije Romena Rollana, a prava zabava bio je kućni ljubimac, pripitomljeni leopard. U suštini, bila je osoba jednostavnog ponašanja i običnih navika, možda zato što je rano počela brinuti o sebi, ne želeći ni svu raskoš koju joj je otac nudio. Voljela je nositi pamučni sari, tek rijetko svileni, ispod koga su jedva virile drvene sandalice. Mnogi su njen lik zapamtili po vedrom pogledu krupnih smeđih očiju i osmjehnutom licu, ali i po bijelom pramenu kose koji se pružao desnom stranom glave.   
 

(Gracija 92)
Povezani tekstovi
Najnovije iz kategorije
Čovjek s misijom Tom Cruise
Čovjek s misijom
Grešnik iza kamere Mario Testino
Grešnik iza kamere